El médico verdadero: un sabio (tlamatimini), da vida. Fray Bernardino de Sahagún. |
Chrej nachrú, chrej xu'ví, chrej kini, chrej na'a, rchrej anmíj rkej, chrej anga'a kuya'vea, chrej anga'a kuuma'a 
NANO'NITSÓ DAGUÍ'A KENE'E NITSO CHÍI'A.
Te ya'nchrun
Ami ga'a
Amí da'o ga'a.
Tsi maní tsér ra'aj..
RATSUN RATSUN NI TSE CHRUN'A
Chrej chuma ni tse ami xna'a un matsé ratsun nitsó koj, ratsun nitsó xkun, ratsun nitsó ya'a, ratsun nitsó chrún, dañan ratsun nitsó chrúj, xe'e, taló'o, cha'aa.
RATSUN YO'OO
Hí na'a |
Aga'tsa |
Hí ne'e |
Chruj gun |
Hí chráj |
Yo'oo maruj |
Hí scuj |
Yo'oo sgí'a |
Hí |
Yo'oo gatsí |
Yo'oo sgí'a |
|
CHÍ'IJ NA'GUI'YA GONOÓNÍ'A
Nacuj nímáj |
E'rkej |
Nachcaní ráj |
Na'aj}Ya'chíinij |
Nachcá cutakí |
Vee ya'a stuj |
Numij |
Anój nanak |
Graj |
Chyuvij |
Ní un taíi |
Nacuj nímáj'a |
Ní un narej |
|
Anga'a gatun}snura'aj |
|
O'yój |
|
Chreh chyuvíj |
|
Na'aj |
|
ONI CHI'I ‘A
Anganimak |
Anga chra'aj |
Achraj kuj |
Chíi o'chraj |
Ninuj |
Chíi yuñarké |
Re'entónj |
Chre aka'aj |
Nacáj |
Chana nurkéj |
Anga ra'j |
Ocanganij ne'e |
Chana namaj |
|
DAGUÍ'A GANI TSE GANÓCHII MA'A.
Ningá tse aráj, na'vij, ratú ra'vi xii'a.
TRATAMIENTOS.
Cua'aj hí |
Na'a kó'o |
Cua'aj yuví |
Nínuj |
Ata cua'aj |
Tsesi'ga'ya |
Kitsij |
Natalúj |
Ga'yan |
Sin'yáj |
Kó'o |
|
Nkunj |
|
Na'a nugono'o |
|
NI TSE CHRUN MATSE DAVA'A GUANA'A CHREJ MANITSE AMI XNA'A TUVIJ
Chrej chuma na chrej chrá tayoj naknu'u xe'e ni tse chrun ma ya'tsun ado.
Guana'ni'a matsé uná da'o va ma ni tse chrun, chrej nijñá chrej chuma rkuáj, má nitsé ratsun koj, ni tse ne'e nagui'a gono'o. Ratsun miranitsó matsé, miranitsó kene'e ni tse gatsun ma chrej Yacuej, vazgun zun yatzun ni tse chrun ní'a ado.
Xa'yundo'va ado ria'a ni tse chrun.
Cuana matsé nganí'a o ve'e racuij manitsé chrun, tava'a o nitsé dana'ni taxa'a gui'ri nitsó ratsun gani rkéj nitsó do. Ni o tse'gatsun ña macá tse ña chrej Yacuej o tse'gatsun ña chrej níjñá.
Danani ni tse gatsun matsé ni ag'ra raánitsó ta'ya ni yuví yatsun ni yuví ra'tsun ni yuví koj nun gono'o ni yuvíj ado.
O ve'e nakój ni ra'a manitsé chrun matsé ni rakuij yoo' mani tse chrun may.